Ng� T?t T? - Nh� B�o t�i ba, h�ng h?u

Mr Trung

(GD&T?) - Ng� T?t T? sinh n?m 1893, ? l�ng L?c H�, t?ng H�i Ph?, huy?n T? S?n, t?nh B?c Ninh (nay l� th�n L?c H�, x� Mai L�m, huy?n ?�ng Anh, th�nh ph? H� N?i). �ng l� m?t nh� v?n hi?n th?c xu?t s?c, m?t nh� kh?o c?u, d?ch thu?t ??y t�m huy?t v� c?ng l� m?t nh� b�o ??y t�i n?ng. M?t s? t�c ph?m c?a �ng ?� ???c ch?n gi?i thi?u trong ch??ng tr�nh v?n h?c ph? th�ng v� nghi�n c?u chuy�n s�u ? b?c ??i h?c.

Ng� T?t T? (1894 - 20/ 4/ 1954)

N?m 1923, Ng� T?t T? b?t ??u con ???ng ho?t ??ng v?n h?c v?i t�c ph?m d?ch t? Trung v?n, cu?n ti?u thuy?t �C?m h??ng ?�nh�, in t?i T?n ?� th? c?c, m?t nh� xu?t b?n do thi s? T?n ?� m? t? n?m 1923 ? s? nh� 58 ph? H�ng B�ng, H� N?i.

N?m 1926, �ng ???c thi s? T?n ?� m?i vi?t cho An Nam t?p ch�, m?t t? t?p ch� do ch�nh thi s? ch? tr??ng. �ng gi? ch?c th? k� t�a so?n v� b?t ??u ngh? b�o t? ?�y, sau th?i gian b?t ??u ho?t ??ng v?n h?c 3 n?m. An Nam t?p ch� ch? in ???c 10 s? th� b? ?�nh b?n v� h?t v?n. Thi s? T?n ?� v�o S�i G�n theo ?u?i ngh? vi?t b�o c�n Ng� T?t T? tr? v? qu�.

N?m 1927, �ng v�o S�i G�n c�ng T?n ?� tham gia vi?t cho t? ?�ng Ph�p th?i b�o, m?t t? b�o do Di?p V?n K? l� ch? nhi?m ki�m ch? b�t. Ba th�ng sau khi v�o S�i G�n, T?n ?� tr? ra H� N?i, Ng� T?t T? ti?p t?c ? l?i S�i G�n l�m b�o. K? l?i s? vi?c n�y, thi s? T?n ?� vi?t:

�Tr? b�t ?� xin t? b�c Di?p
Ph? tr??ng ?? l?i c?y th?y Ng�
D�m qu�n ?�ng Ph�p ng??i tri k?
Ri�ng nh? An Nam b?c ??a ??�
(S�i G�n t?i Nha Trang h?u c?nh)

? l?i S�i G�n, Ng� T?t T? ti?p t?c vi?t cho hai t? ?�ng Ph�p th?i b�o v� Th?n chung cho ??n cu?i n?m 1930.

Cu?i n?m 1930, Ng� T?t T? tr? ra H� N?i. �ng ti?p t?c vi?t cho c�c b�o: Ph? th�ng (1930 � 1931), ?�ng Ph??ng (1931), C�ng d�n (1935), H?i Ph�ng tu?n b�o (1935), T??ng lai (1936 � 1937), Th?i v? (1938 � 1939), H� N?i t�n v?n (1940), ?�ng Ph�p (1942). ??ng th?i �ng c?ng g?i b�i cho nhi?u t? b�o kh�c nh?: Con ong, Vi?t n?, Ti?u thuy?t th? b?y d??i nhi?u b�t danh: L?c H�, L?c ?�nh, th�n D�n, Kh?u Thi?t Nhi, Hy C?, Tu? Nh?, ??m Hi�n, Thuy?t H?i, Xu�n Tr�o, Ng� C�ng, C?i Giang.

Ngo�i nh?ng b�i b�o b�nh lu?n chuy?n th?i s?, n�i ?? chuy?n n?m ch�u b?n bi?n, Ng� T?t T? c�n vi?t nhi?u thi�n ph�ng s? nh?: �Dao c?u thuy?n t�n� (1935); �T?p �n c�i ?�nh� (1939)...

N?m 1940, �ng vi?t t?p ph�ng s? �Vi?c l�ng� ??ng tr�n b�o H� N?i t�n v?n. N?m 1941, t?p ph�ng s? n�y ???c Nh� xu?t b?n Mai L?nh in th�nh s�ch. Trong t?p ph�ng s? n�y, �ng ?� ghi l?i nhi?u h? t?c k? qu�i ? n�ng th�n Vi?t Nam tr??c C�ch m?ng th�ng T�m.

C�ch m?ng th�ng T�m th�nh c�ng ?� m? ra cho d�n t?c ta m?t con ???ng m?i, m?t trang s? m?i ??y hy v?ng. Ng� T?t T? ?� ch�o ?�n c�ch m?ng v?i t?t c? ni?m h�n hoan, tin t??ng c?a m�nh.

N?m, 1945, �ng tham gia ?y ban gi?i ph�ng x�.

Trong cu?c kh�ng chi?n ch?ng Ph�p (1946 � 1954), �ng c�ng gia ?�nh t?n c? l�n ?p C?u ?en, x� Quang Trung, huy?n Y�n Th?, t?nh B?c Giang (nay l� x�m C?u ?en, x� Quang Ti?n, huy?n T�n Y�n, t?nh B?c Giang). �ng ho?t ??ng ? H?i v?n ngh? Vi?t Nam v?i c??ng v? ng??i ph? tr�ch Chi h?i V?n ngh? Vi?t B?c. ??ng th?i �ng tham gia vi?t b�i cho c�c b�o: C?u qu?c khu 12, Th�n tin khu 12, t?p ch� V?n ngh?, b�o C?u qu?c trung ??ng.

Ng� T?t T? m?t ng�y 20/ 4/ 1954 (18 th�ng Ba, n?m Gi�p Ng?) t?i x�m C?u ?en, x� Quang Ti?n, huy?n T�n Y�n, t?nh B?c Giang. Ngo�i nh?ng t�c ph?m v?n ch??ng xu?t s?c ?? l?i cho ??i, �ng c�n ???c bi?t ??n v?i t? c�ch m?t nh� b�o t�i ba v?i m?t s? l??ng t�c ph?m ?? s?.

Ng� T?t T? l� m?t nh� b�o c� bi?t t�i. S? nghi?p b�o ch� c?a �ng th?t h�ng h?u. V? m?t s? l??ng, nh?ng t�c ph?m b�o ch� c?a Ng� T?t T? gi? m?t s? l??ng r?t l?n. T? nh?ng n?m 1995 tr? v? tr??c, ng??i ta ?� s?u t?m ???c tr�n 200 b�i b�o c?a Ng� T?t T?. T? n?m 2004 ??n nay nhi?u ng??i ?� s?u t?m ???c tr�n 1000 b�i b�o c?a Ng� T?t T?.

N?i dung c�c t�c ph?m b�o ch� c?a Ng� T?t T? r?t phong ph�, ?a d?ng. �ng ?? c?p nhi?u v?n ??, nhi?u l?nh v?c ? nhi?u ??a ph??ng, c? trong n??c v� tr�n th? gi?i.

�ng ?? k�ch b?n th?ng tr? th?c d�n t? to�n quy?n, th?ng s?, th?ng ??c, c�ng s?, ch? t?nh t?i sen ??m, T�y ?oan.

�ng v?ch m?t b?n quan l?i Nam Tri?u, l? tay sai c?a Th?c d�n Ph�p, v?ch m?t nh?ng tri th?c m?t g?c ?ang l�m tr� xi?c, l�m c�i loa tuy�n truy?n cho b?n th?ng tr?.
�ng t? c�o nh?ng hi?n t??ng x� h?i b?t c�ng, nh?ng t? n?n x�i th?t, nh?ng h? t?c k? qu�i ? n�ng th�n m� b?n h??ng l� c? b?y ??t ra v� duy tr� ?? ki?m ch�c.

�ng ch�m bi?m, v?ch m?t nh?ng tr� l?a ??o treo ??u d� b�n th?t ch� c?a b?n lang b?m, ?? k�ch th�i h�m l?i, xu th?i, lai c?ng, vong b?n.

�ng ?? k�ch, v?ch m?t h�nh ??ng x�m l??c c?a b?n ??c t�i, ph�t x�t d�ng s�ng ?ng, ??n bom ?? th?c hi?n tham v?ng, �ng ch�m bi?m nh?ng ch�nh kh�ch t? s?n ??n h�n b�n r? c? ??ng minh c?a m�nh.

T�c ph?m b�o ch� c?a Ng� T?t T? ???c vi?t v?i m?t ngh? thu?t kh� ?i�u luy?n. �ng th??ng d�ng c�c ?i?n t�ch v?n ch??ng, d�ng nh?ng chuy?n c� s?n trong l?ch s?, trong truy?n thuy?t, d�ng c�c c�u ca dao, t?c ng? ?? h�nh t??ng h�a, ?? ng??i ??c c� th? li�n h?, so s�nh, c?m nh?n s? vi?c d??i nhi?u g�c ??.

Ng�n ng? trong c�c t�c ph?m b�o ch� c?a Ng� T?t T? c?ng r?t ??c s?c. �ng hay d�ng t? ph?n ngh?a, d�ng h�nh ?nh ??i l?p, d�ng c�c kh?u ng? l�m cho � ki?n n�u ra v?a s?c nh?n v?a g?n g?i v?i ??i s?ng nh�n d�n. Ch? ??c m?t s? ??u ?? c�c b�i b�o c?a �ng ta c?ng th?y ngay ??c ?i?m n�y: Hi?p t�c hay hi?p t�c, C� T�y ho?n...

C�ch k?t c?u trong c�c t�c ph?m b�o ch� c?a �ng c?ng ?a d?ng: c� khi k?t c?u theo l?i ??ng t�m (Sau l?ng c? B�i Quang Chi�u hai �ng Qu?nh, V?nh ?u?i nhau s?ng s?c), c� khi k?t c?u theo l?i t??ng ph?n (T? nay d�n Ph�p l?i kh? h?n d�n An Nam th�m m?t l?n n?a). Ph?n l?n c�c ph�ng s? trong hai t?p �T?p �n c�i ?inh� v� �Vi?c l�ng� l?i ???c k?t c?u ??o ng??c.

??c tham lu?n trong �H?i th?o khoa h?c nh�n k? ni?m 100 n?m ng�y sinh Ng� T?t T? (1893 � 1993)� t? ch?c t?i H� N?i ng�y 17/2/1993 do B? V?n h�a & Th�ng tin, H?i nh� v?n Vi?t Nam, H?i nh� b�o Vi?t Nam ??ng t? ch?c t?i H� N?i, nh� b�o Phan Quang, Ch? t?ch h?i nh� b�o Vi?t Nam l�c ?� ?� nh?n ??nh: �Ng� T?t T? ?� ?i v�o l?ch s? v?n h?c nh? m?t trong nh?ng nh� v?n hi?n th?c xu?t s?c nh?t c?a n??c ta tr??c C�ch m?ng th�ng T�m. T�c ph?m c?a �ng ???c gi?ng d?y ? tr??ng ph? th�ng, th�n th? v� s? nghi?p c?a �ng ???c gi?i thi?u ? b?c ??i h?c".

... V� xin d?n l?i Nh� b�o Phan Quang ?? k?t lu?n b�i vi?t: "Ng� T?t T? kh�ng nh?ng l� m?t nh� v?n, m?t nh� v?n h�a l?n m� �ng c�n l� m?t nh� b�o t�i ba, h�ng h?u�.

??ng Tr?n T?y
(H?i V?n ngh? d�n gian H� N?i)